In zijn column pleit Raymond Clement ervoor om de kerk in het midden van de stad te laten en om hitte te bestrijden met vergroening en om in de hele stad hebzucht en afgunst te vervangen door wederkerigheid, gedeeld eigendom en gemeenschapszin. Precies wat de gasten van Podium Royal onderzoeken, resp.  doen.

In Heerlen laat het project Gebrookerbos namelijk zien hoe bewoners, gemeente en maatschappelijke instellingen succesvol kunnen samenwerken om een groener, leuker én duurzamer Heerlen te realiseren. Jos Feron voert het gesprek met Joop de Kraker, UNESCO hoogleraar Leren voor Duurzaamheid aan de Open Universiteit en hoogleraar Duurzaamheidsbeoordeling aan Maastricht University en met Jos Reinders die als brooker – bemiddelaar -   betrokken was bij het project. 

De Kraker werkt sinds 2001 aan de Open Universiteit en publiceerde praktische boeken en tientallen wetenschappelijke artikelen over duurzaamheidsvraagstukken en over de rol van leerprocessen in duurzame ontwikkeling. Reinders is kunstenaar&fotograaf en gewezen opbouwwerker en raakte als brooker voor bewonersinitiatieven en instanties voor het gebied Heerlen-Noord betrokken bij het project Gebrookerbos. Zijn levensmotto is 'Van wie Is de stad?'

De Kraker legt uit hij dat hij - als van oorsprong landbouwkundige - met een flinke omweg in de wereld van duurzaamheid is beland. Van duurzame landbouw naar duurzaam voedsel en uiteindelijk de overstap van platteland naar de stad. Hij definieert een duurzame stad als een stad waar het leven goed is en blijft.                                                                                               

Reinders’ interesse werd gewekt toen hij een fotoreportage maakte van een desolaat stuk grond bij de voormalige Lauramijn in Eygelshoven. Hij vroeg zich af: ‘Is het normaal dat dit maanlandschap overblijft als de winst is gemaakt?’ Het project Gebrookerbos omvat 30 kleine zelfstandige burgerinitiatieven in Heerlen-Noord in het gebied tussen Kasteel Hoensbroek en de Brunssummerheide in die voor en door bewoners zijn uitgevoerd. Meer info: https://welkomingebrookerbos.nl.

De Kraker benadrukt de noodzakelijke veelzijdigheid van een duurzame ontwikkeling: die omvat de overgang naar duurzame energie, de toekomst van afval recycleren, klimaatneutraliteit enz. Reinders schetst de samenwerking met de gemeente en instanties: acht gemeenteambtenaren waren verbonden aan het project en die schakelden samen met Reinders en de bewoners. Reinders: ‘Bewoners vroegen regelmatig waarom het zolang duurde voordat er iets van de grond kwam. Gemeente en burgers spreken elk een andere taal.’

Ook de Kraker benadrukt dat een stad niet vanachter een bureau veranderd kan worden en dat veranderen een kwestie is van uitproberen en geduld. Het z.g. Stadslab is een plek waar dat nu gebeurt en hij noemt het Gebrookerbos een interessant stedelijk experiment.

Reinders: ‘Dit project werkte omdat er een goed contact was tussen bewoners en gemeente, er wekelijkse reflectiesessies waren en er niet voor elke uitgave bonnetjes werd gevraagd. Foto’s toonden de voortgang en er was vertrouwen. Van de 30 initiatieven die vanaf 2016 ontstonden bestaan er 24 nog steeds!  Als de mensen zich eigenaar voelen, dan gaat het door, mensen werden vrienden van elkaar’

De Kraker: ‘Duurzaamheid is ecologie, maar ook verbondenheid voelen en verantwoording nemen voor wat er is ontstaan. Dat levert ook op den duur meer op dan we ons realiseren bij een kosten-batenanalyse’. Bij die 30 projecten waren 4000 mensen betrokken.

Hij benadrukt: ‘Je moet wel met brookers werken, een ambtenaar kan dat per definitie niet. Interne brookers zijn ook nodig.’ Reinders: ‘De veerkracht bij mensen die deelnamen nam toe’

Feron vraagt naar de belangrijkste lessen die beiden hebben geleerd. Reinders: ‘Respect tonen en niet afhankelijk worden’ Hij noemt zijn houding er een van ‘egoloze betrokkenheid’   De Kraker: ‘Vertrouwen geven en respect hebben. Voor de gemeente is het lastig om dat te continueren - dat baart me wel zorgen’

Vraag: ‘Wordt Heerlen een duurzame stad?’ Reinders: ‘Petje af voor de initiatieven die er nu zijn’. De Kraker: ‘De gemeente moet ruimte creëren voor initiatieven zonder te willen beïnvloeden – zij zou ca 20 ambtenaren moeten vrijmaken als schakels. Belangrijkste les: ‘Langzaam gaat het snelst!!!’ Bij de OU stromen jaarlijks zo’n 100 studenten in met dit onderwerp als studiekeuze.

De methode ‘Gebrookerbos’ is onlangs gevolgd door een project in Heerlen Zuid en ook daar werkte hij goed. Het Stadslab Heerlen werkt meer voor jongeren in Heerlen-Centrum om culturele activiteiten en ondernemerschap te stimuleren.

In antwoord op vragen uit de zaal herinnert Reinders aan de fietstochten naar de verschillende projecten die zij organiseerden met o.a. mensen van de gemeente. De ‘Methode Gebrookerbos’ heeft veel publiciteit gehad in de kranten en op TV.  Toch zal het volgens hem moeilijk worden om een nieuw college ervoor te interesseren.

De column van Raymond Clement vind je hier.